Jan Fritz

Een klassieker als kompas

Precies 100 jaar geleden ontwierp de Oostenrijkse architect Margarete Schütte-Lihotzky de Frankfurter Küche. Met de Limited Edition 1926 brengt Häcker een ode aan de moeder van de moderne inbouwkeuken. Het is een van de eerste wapenfeiten van de kersverse Head of Interior Design Jan Fritz.

De roaring twenties waren honderd jaar geleden voelbaar in Frankfurt. Uit het Schumann-Theater schalt rauwe, opzwepende jazz. De bioscopen puilen uit. Vrouwen met strakke ‘Bubikopf’-kapsels en zware eyeliner nemen overdreven trekjes van sigaretten in ivoren houdertjes. De trauma’s van de loopgravenoorlog en de herinneringen aan de hyperinflatie worden letterlijk weggefeest. Neonlicht glittert. Frankfurt viert feest. Maar een paar honderd meter verderop, achter de monumentale gevels van de middeleeuwse Altstadt, verandert de geur van dure parfum in een minder fijne mix van verschraald bier en beschimmeld stucwerk. Grote gezinnen persen zich noodgedwongen samen in de enige kamer van het huis waar een kolenkachel brandt. Je zou het een ‘woonkeuken’ kunnen noemen, maar in tegenstelling tot onze woonkeuken was deze geboren uit bittere noodzaak.

Aardappelsoep 
Terwijl hun mannen lange dagen maken in fabrieken, koken de vrouwen waterige uien- of aardappelsoep op loodzware, gietijzeren fornuizen. Het weinige servies staat naast de bescheiden meel- en suikervoorraden in een gammele kast naast het fornuis. Op de tafel wordt het brood gesneden, maar ook de was uitgeknepen en de baby gewassen. In de winter slaapt een deel van het gezin in de keuken, in de hoop de nacht door te brengen zonder ijspegels aan de klamme dekens.
Maar de grote hijskranen aan de randen van Frankfurt geven hoop. Onder leiding van architect Ernst May worden in korte tijd duizenden nieuwe woningen gebouwd. Zonder gedetailleerde ornamenten, maar met strakke kubistische vormen en heldere kleuren. Het motto van ‘Das Neue Frankfurt’ is ‘Licht, Luft und Raum’. De woningen zijn licht, maar om ze betaalbaar te houden voor het gewone volk worden ze zo efficiënt en compact mogelijk gebouwd. De woonkeuken voelt onpraktisch en is duur qua vierkante meters. Zou die niet wat minder ruimte in beslag kunnen nemen?

Het antwoord komt van Margarete Schütte-Lihotzky. Dit nieuwe teamlid van May voltooide als eerste vrouw een architectuuropleiding in Oostenrijk en stelt voor om de keuken los te koppelen van de leefruimte. Het moet een kleine, efficiënte werkplek worden waar de huisvrouw haar huishoudelijke taken zo efficiënt mogelijk kan verrichten. Stopwatch Met een stopwatch in de hand bestudeert ze huisvrouwen en merkt hoeveel tijd ze vergooien met onnodig lopen, sjouwen en bukken. Ze zoekt inspiratie in de logica van de lopende band in fabrieken, maar haar grootste inspiratiebron vindt ze op het spoor. Als een kok in een rijdende trein in een ruimte van amper twee bij drie meter honderden maaltijden kan bereiden, dan moet een moderne huisvrouw dit thuis toch ook kunnen?
Ze ontwerpt een keuken van nog geen twee meter breed, die met een strakke schuifdeur van de woonkamer wordt gescheiden. Breed genoeg om alles binnen handbereik te hebben, maar smal genoeg om geen stap te veel te zetten. De afstand tussen het gasfornuis en de spoelbak is klein. Strijken kan via een ingebouwde plank die uit de muur klapt. En een deel van de werkzaamheden kan zittend worden uitgevoerd.

De houten kastjes tegen de wand krijgen een blauwgroene tint, omdat men destijds dacht dat vliegen deze kleur meden. De ingebouwde aluminium voorraadbakken zijn bedoeld om meel, suiker, zout en andere droge ingrediënten te bewaren. En de keuken krijgt een ingebouwde spoelbak met stromend water.
In de jaren erna krijgen ongeveer tien duizend woningen zo’n Frankfurter Küche. Ze worden gestandaardiseerd en in serie geproduceerd en vervolgens als een kant-en-klaar interieur in de nieuwe woningen geplaatst. Het is de oerknal van onze moderne inbouwkeuken. Een blauwdruk die nog steeds navolging vindt in vrijwel elke keuken die vandaag de dag wordt gebouwd.

Panorama-blauw 
Precies honderd jaar later eert Häcker deze moeder aller keukens met een eigentijdse herinterpretatie van de Frankfurter Küche. In de showroom in het imposante panoramagebouw in Rödinghausen staat de eerste Limited Edition 1926. De materialen zijn eigentijds, maar veel van de oorspronkelijke ontwerpprincipes van Margarete Schütte-Lihotzky zien we terug in het model. De kleur is lichtblauw, maar het bordje tegen de witte tegelwand verraadt dat de Limited Edition 1926 leverbaar is in zeven verschillende kleuren: Forum-geel, Heidenfeld-grijs, Burgfeld-groen, Camillo-blauw, Hadrian-blauw, Römerstadt-blauw en Panorama-blauw.
“De kleuren komen overeen met kleuren waarin de Frankfurter Küche oorspronkelijk werd uitgevoerd”, vertelt Jan Fritz, sinds bijna een jaar Head of Interior Design bij Häcker. “Er zijn meer dan twintig kleuren gedocumenteerd, vooral blauwe en groene tinten. Wij hebben een palet samengesteld dat de kleuren van destijds eer aandoet. De eerste zes namen verwijzen naar straten en plekken in Frankfurt waar een Frankfurter Küche in die kleur stond. De naam Panorama-blauw is een knipoog naar het Panorama-hoofdgebouw waarin we ons nu bevinden.”

Lichtstrips 
Ook de hoge, glazen bovenkastjes springen direct in het oog. Net als in de originele Frankfurter Küche zijn de deurtjes doorzichtig, zodat de inhoud zichtbaar is. De hoge kastjes bieden net als in het origineel veel opslagruimte. Wel koos Häcker voor klapdeuren in plaats van de oorspronkelijke glazen schuifdeurtjes.
“Om bij de bovenste planken te kunnen, hebben we een trap aan het concept toegevoegd”, vertelt Jan Fritz, terwijl hij een onderlade opentrekt waarin een uitklapbare keukentrap ligt. “Er zijn historische aanwijzingen dat Margarete Schütte-Lihotzky ook een trap heeft aangedragen, maar daarover is geen wetenschappelijke consensus. Toch vonden we het mooi om dit erbij te doen.”
“We wilden alleen principes uit het origineel overnemen die ook honderd jaar later nog passend voelen”, vervolgt Jan Fritz. “Met de mogelijkheden om zaken hygiënisch te bewaren in dozen en koelkasten, voelde het onlogisch om de oorspronkelijke lades voor meel en suiker een plaats te geven. De hang van Margarete Schütte-Lihotzky naar functionaliteit en optimalisatie weegt zwaarder dan het letterlijk kopiëren van historische elementen.”
Qua verlichting had de keuken volgens Fritz juist een upgrade nodig: “Het lichtplan van de originele Frankfurter Küche was vrij mager. Er was één plafondlamp. Wij hebben lichtstrips onder de kastjes en in de handgrepen geïntegreerd. Het zorgt voor gemak en efficiëntie, dus ik denk dat Margarete Schütte-Lihotzky het had kunnen waarderen.”

Merkgedreven 
Wie de Häcker-showroom tijdens vorige Küchenmeile bezocht, heeft gemerkt dat niet alleen de Limited Edition 1926 nieuw is. Bijna alle keukenopstellingen in de imposante showroom zijn vernieuwd. En de oplettende kijker heeft ook gemerkt dat het aantal keukens flink is verminderd. De nog altijd 31 opstellingen hebben meer ruimte en worden afgewisseld met keukenloze ruimtes om op adem te komen of inspiratie op te doen. Het sluit aan bij het thema van de huidige overkoepelende campagne ‘Inspired by simplicity’. “Het is een bezegeling van onze nieuwe koers”, legt de nieuwe Head of Interior Design uit. “Häcker maakt een omslag van een productgedreven naar een meer merkgedreven merk. Design, marketing en directie werken veel nadrukkelijker samen om niet alleen goede keukens te ontwikkelen, maar vooral te zorgen voor een herkenbare merkidentiteit.”
Daarbinnen moeten de twee bekende lijnen van Häcker houvast blijven bieden. Concept130 blijft de brede, toegankelijke lijn waarbinnen flexibiliteit, variatie en eigentijds design centraal staan. Systemat blijft de premiumlijn, met een meer architectonische signatuur en meer ruimte voor exclusieve oplossingen, maatwerk en hoogwaardige materialen.

Betaalbaar 
De Limited Edition 1926 zit daar qua positionering tussenin. Het ontwerp is gebaseerd op systemat, maar door de compacte opzet en de bewust beperkte keuzevrijheid blijft de keuken overzichtelijk en relatief toegankelijk. Daarmee combineert de Limited Edition het uitgesproken design- en verhaalkarakter van systemat met de toegankelijkheid en functionaliteit van concept130. Door de extra’s zoals de uitschuifbare tafel en de geïntegreerde keukentrap in het jubileumjaar zonder meerprijs aan te bieden, probeert Häcker de ode aan de moeder aller keukens ook relatief toegankelijk te houden:
“Dat maakt hem voor een bredere groep mensen betaalbaar”, legt Fritz uit. “In lijn met de filosofie van Margarete Schütte-Lihotzky.”

Info:
haecker-kuechen.com