Gabriele Centazzo

Vrijheid als vorm

Precies vijftien jaar geleden lanceerde het Italiaanse keukenmerk Valcucine het New Logica-systeem. Het ontwerp van designer en mede-oprichter Gabriele Centazzo wordt nog altijd beschouwd als een van de meest revolutionaire visies op het gebruik van de moderne keuken.

Aan de rand van het Noord-Italiaanse stadje Pordenone, waar de industrie overgaat in akkers, doemt plotseling een groen-turquoise kubus op. Achter de twee grote houten deuren bevindt zich het domein waar al meer dan 45 jaar de veelgeprezen keukens van Valcucine worden gemaakt. Weinig bezoekers zullen zich afvragen waarom er een kleine opening zit tussen de pilaren en de luifel boven de entree. Maar voor de 72-jarige ontwerper Gabriele Centazzo, mede-oprichter van Valcucine, is dit een essentieel detail.
Vliegen “Geef honderd mensen een leeg A4’tje en vraag ze om hun representatie van vrijheid te tekenen. Meer dan negentig mensen zullen iets tekenen dat met vliegen te maken heeft. We zijn van vissen amfibieën geworden, die op het droge zijn geklommen en de aarde hebben bevolkt. Maar dat was niet voldoende. Sinds de mens kan denken,
probeert hij in zijn hunkering naar vrijheid te
vliegen, te zweven en gewichtsloos te zijn.”
Dat verlangen naar lichtheid en vrijheid zit verscholen in de luifel die boven de ingang lijkt te zweven en keert in vele gedaantes terug in de keukens van Valcucine. Het merk was een van de eerste die vloerplinten naar achteren plaatste, waardoor keukenkasten los lijken te komen van de grond. Houten tafelbladen krijgen subtiele afrondingen, zodat ze flinterdun ogen. En bar-elementen worden vaak met minimale bevestiging aan een eiland gemonteerd, waardoor ze lijken te zweven in de ruimte.

Bouwstenen 
Het is een van de vele bouwstenen die Centazzo de afgelopen 45 jaar heeft ontwikkeld. Samen vormen ze een visie die even praktisch als filosofisch is, en die de manier waarop Italianen naar keukens kijken blijvend heeft beïnvloed.
Wie zijn werk wil begrijpen, moet onderscheid maken tussen de collecties en de systemen van Valcucine. De collecties bepalen de uitstraling door duidelijke keuzes voor afmetingen, materialen, proporties en sfeer. Tegelijk vormen ze een middel om zijn streven naar duurzamer produceren te realiseren. Want hoewel materiaalgebruik en uitstoot onvermijdelijk zijn, staan dematerialisatie, recyclebare grondstoffen en minder belastende productieprocessen al decennialang centraal in zijn ontwerpkeuzes.
Zo ontwikkelde hij al vroeg een keuken die volledig uit glas bestaat, zonder lijm, en volledig recyclebaar is. Andere collecties maken gebruik van aluminium frames, die eveneens volledig recyclebaar zijn. De materialen zijn slijtvast en ongevoelig voor vocht. In de Riciclantica-collectie zijn de fronten slechts twee millimeter dik, waardoor aanzienlijk minder grondstof nodig is. In de meer betaalbare uitvoeringen wordt voor het binnenwerk gebruikgemaakt van hoogwaardig, gecertificeerd spaanplaat dat met zo min mogelijk uitstoot wordt geproduceerd.

Open blik 
Toch vormen de collecties slechts de buitenkant. Het zijn de systemen die bepalen hoe een keuken functioneert en wordt ervaren. Juist daarin schuilt de invloed van Centazzo. Die invloed komt het sterkst naar voren in de systemen Logica en New Logica, die nauw met elkaar verbonden zijn. Om hun betekenis te begrijpen, moeten we terug naar het midden van de jaren negentig. De gemiddelde Europese keuken bestond toen uit een rij kastjes met een werkblad, met daarboven een even diepe rij bovenkasten. Van openheid of integratie met de leefruimte was nauwelijks sprake.
“Veel mensen zoeken vrijheid in vleugels, maar voor mij zit vrijheid ook in een open blik”, legt Centazzo uit. “Ik woon op een heuvel. Vanaf mijn terras kon ik net de buren onder mij zien. Daarom heb ik een lage muur geplaatst. Hoog genoeg om de aangrenzende huizen te verbergen, maar laag genoeg om het uitzicht op de horizon en de andere heuveltoppen te behouden. Dat is voor mij vrijheid. En dat heb ik geprobeerd te vangen in het Logica-systeem.”
Hij staat op en loopt naar de muur van de vergaderzaal. Hij plaatst de neuzen van zijn leren schoenen tot net voor de muur, zodat zijn eigen neus de muur op een haar na raakt. “Zo kookten vrouwen in de jaren 1990”, zegt hij terwijl hij tegen de muur blijft staan.“Denk je dat ze dat als vrijheid ervoeren?”

Logica 
Daarom stelde hij het ontwerp van keukens radicaal ter discussie. Het mondde uit in een keuken met een verdiept werkblad. Achter het werkblad met een standaarddiepte van zestig centimeter voegde hij twintig centimeter extra opbergruimte toe. Hierdoor ontstond meer afstand tot de achterwand en verdween het benauwde gevoel. Tegelijk kwamen veelgebruikte keukenitems binnen handbereik, wat de ergonomie aanzienlijk verbeterde. Het lopen, zoeken en bukken nam aanzienlijk af.
Toen de keuken zich later ontwikkelde tot onderdeel van de woonkamer, bouwde hij dit idee verder uit in New Logica. Het verdiepte werkblad bleef, maar werd aangevuld met geïntegreerde functies zoals stopcontacten, verlichting en opbergruimten. Dankzij slimme klepdeuren en schuifpanelen kan de volledige werkzone worden geopend of juist volledig worden afgesloten. In gesloten toestand zie je een strakke, opgeruimde keuken. Maar eenmaal geopend heeft de consument alles om te koken zichtbaar binnen handbereik.
Niet alleen het concept, maar ook de techniek erachter oogstte veel lof. Door het gebruik van slimme contragewichten kun je de vaak metersbrede klepdeuren en schuifpanelen met twee vingers moeiteloos openen en sluiten.

Niet veel later volgde onder de naam ‘Air Logica’ een lichtwand over de volle breedte van de keuken. De wand verspreidt indirect, egaal licht en creëert zo de illusie van een raam, wat het gevoel van ruimte en vrijheid versterkt. Recent kreeg de lichtwand een update, gebaseerd op de biologische klok. De kleurtemperatuur beweegt mee met het daglicht: koel in de ochtend en warmer in de avond.

Groen 
Al op jonge leeftijd besefte Centazzo, geïnspireerd door Carlo Rubbia’s idee dat zelfs hoogradioactief afval uit kerncentrales opnieuw als grondstof kan dienen, dat hergebruik essentieel is voor onze toekomst. Maar zijn zorgen om materiaalschaarste krijgen in toenemende mate concurrentie van zijn zorgen over de afname van diversiteit.
“Als ontwerper richt ik me op universele schoonheid, die niet afhankelijk is van trends of mode. Maar dat betekent niet dat ik individualiteit afwijs. Tot op zekere hoogte moet je individualisme aanmoedigen. Het vormt een manier om jezelf uit te drukken.”
Hij laat een stilte vallen en laat dan drie plaatjes zien van Tokyo, Hongkong en Toronto. Driemaal een blauwe lucht met een skyline bestaande uit grote, grijze wolkenkrabbers van staal, steen en glas.

“Nog niet zo lang geleden was het verschil tussen Tokyo, Hongkong en Toronto immens. Je zag andere bomen, andere begroeiing en andere gebouwen. Nu zie ik driemaal een net iets andere uiting van een mondiale, dominante visie op hoogbouw.”
Daarna toont hij een afbeelding van een bos. “Een kind zal zeggen dat dit groen is. Maar als je goed kijkt, zie je duizenden verschillende tinten en vormen. Harmonie door diversiteit. Maar stel dat je die bladeren in exact dezelfde kleur groen verft, zodat er een uniforme groene vlek ontstaat. Zou jij in zo’n bos willen leven? Toch zijn we daar hard naar op weg.”
valcucine.com

Info:
valcucine.com