Lina Ghotmeh

Kwetsbaarheid en levenskracht

Lina Ghotmeh (1980) is de Frans-Libanese architect die de opdracht kreeg een belangrijk deel te renoveren van het British Museum in Londen. Een ontzagwekkende taak, volgens het museum zelf “een van de grootste culturele renovaties ter wereld”. Lina Ghotmeh werd unaniem gekozen uit zestig kandidaten. “Niet alleen door haar uitzonderlijke visie”, zegt museumdirecteur Nicholas Cullinan. “Maar door een uitzonderlijke gevoeligheid en intelligentie voor het omgaan met een gebouw onder monumentenzorg”. Het definitieve ontwerp wordt binnenkort verwacht.

Zelf zegt Lina Ghotmeh tegen ons vakblad: “Een van de belangrijke ingrepen wordt het terugbrengen van licht, ademruimte en transparantie in het gebouw. Dit begint bij het weer openen van binnenplaatsen. Met een agora, of bijeenkomstzaal, met een nieuwe, niet-lineaire interpretatie van de collectie, waarbij eindelijk verband kan worden gelegd tussen beschavingen”.
Vooral haar ‘archeologische’ aanpak in de ontwerpvoorstellen viel in de smaak bij het selectieteam: modern, maar met een oud gevoel. Aanvankelijk wilde Lina Ghotmeh (1980) archeoloog worden, of dokter. Het werd architectuur, wat haar zou doen concluderen dat de disciplines gewoon verbonden zijn en gaan over leven. En verleden. Door haar jeugd in Beiroet, omringd door oorlogsschade, is Lina Ghotmeh doordrongen van de geschiedenis. “Die is in Beiroet heel erg aanwezig: je graaft in de grond en vindt een andere beschaving.”
Voor elk nieuw project doet Lina Ghotmeh met haar Parijse team diepgravende research. Het ontwerpresultaat noemt ze ‘Archeologie van de Toekomst’. Zo houdt “elk gebaar verband met sporen uit het verleden”. Op die basis werkt de architect aan steeds grotere projecten. Ze sloeg dit pad jong in met de bouw van een nationaal museum in Estland (2016). In haar woonstad Parijs werkt Lina Gothmeh op dit moment aan een masterplan voor het centrale district Montparnasse. En in Londen dus aan het monumentale British Museum. Dat doet ze als een ‘dirigent’. “Ik werk graag met veel mensen omdat architectuur rijker wordt door multiplicity (veelvormigheid, red.). Maar ik geloof in orkestratie, visie en besluit. Dit is voor mij een vrijheid die ik toepas met veel empathie en toewijding”.

In 2016 vestigde de Frans-Libanese architect in Parijs haar bureau Lina Ghotmeh – Architects (LG-A). Ze heeft inmiddels met haar team tientallen projecten afgeleverd. In 2017 in Parijs het restaurant Les Grands Verres in Palais de Tokyo, met ruwe en gerecycleerde materialen. In 2023 een Serpentine Paviljoen in Londen, de jaarlijkse Britse opdracht voor een architect uit een ander land: een belangrijk platform voor designers en architecten. Omdat de paviljoens in de Kensington Gardens tijdelijk zijn is er vrijheid te experimenteren met vorm, materiaal en snel maakbare oplossingen. Van haar paviljoen maakte Lina Ghotmeh met hout een open ontmoetingsplek, en noemde het ‘À table’: ‘aan tafel’. De vorm doet, van buitenaf gezien, denken aan een grote tafel en is een link met plaatsen van samenkomst in andere tijden en bij andere culturen.

In hetzelfde jaar bouwde Lina Ghotmeh in Normandië de werkplaats voor luxemerk Hermès (Louviers, 2023). Uitgevoerd in baksteen, met rijen arcades die de architect baseerde op “het ritme van een galopperend paard”. Aan het Olympische Dorp van Parijs (2024) droeg de architect bij met ontwerp voor accommodatie voor atleten – met de speer van speerwerpers, en atletische precisie, als inspiratie voor houten balkonwerk. Japan kreeg van haar op de Expo 2025 in Osaka het Bahrein Paviljoen, refererend aan Bahreins maritieme erfgoed. Het paviljoen heeft de vorm van een schip – een traditionele ‘dhow’ waarmee het Verre Oosten werd bevaren – en is ook een eerbetoon aan Japanse timmermanskunst.
Qatar gaf Ghotmeh vorig jaar opdracht voor het bouwen van een permanent paviljoen in de Giardini della Biennale, in Venetië. En dit jaar verscheen op de Milaan Design Week een barokke installatie in frivool roze, op de binnenplaats van een palazzo, met de titel Metamorphosis in Motion (2026). Lina Ghotmeh maakte ook dit weer tot een plaats voor ontmoeting, of om gewoon even bij te komen in de drukte van Milaan. Het ontwerp verwijst naar de ceremoniële rol van het pand in het verleden. De ‘metamorfose’ gaat voor Ghotmeh over de transformatie van een ruimte door gemeenschappelijk gebruik.

Beiroet 
Metamorfose geldt ook sterk voor Beiroet, Ghotmehs door oorlog geteisterde geboortestad. “Beiroet heeft me een bijzondere gevoeligheid voor transformatie gegeven. Het heeft me geleerd dat een plek nooit onveranderlijk is, en dat architectuur door deze complexiteit wordt verrijkt”. Lina Ghotmeh ontwierp voor Beiroet in 2020 Stone Garden. “Bijna als een uit de grond gegroeide rots”, noemt ze dit appartementengebouw zelf, in de recente BBC-documentaire Arts in Motion (2026). Op haar website schrijft de architect: “Het gebouw communiceert met de vreemde melancholische euforie die standhoudt in het gebouwde en natuurlijke stadslandschap”. Al bij de eerste ontwerpen voor Stone Garden werd geëxperimenteerd met de textuur voor de gevel: door met een vork lijnen te kammen in modellen van klei. Lina moedigde de ambachtslieden aan daar verder mee te experimenteren tijdens de bouw. “De gevel is zichtbaar handgemaakt”. Ambachtelijk werk is voor haar belangrijk. “Materialen dragen een zekere kennis in zich, en ambachtelijkheid voegt een andere dimensie toe aan architectuur”.
Er is gezegd dat Lina Ghotmeh architectuur ziet als een daad van verzet tegen schade en verval. Tegen de BBC: “Het beeld van de stad als een verscheurde structuur was een motor om na te denken over hoe te bouwen en hoe de stad te helen en weer schoonheid terug te brengen”.
“Goede architectuur”, vertelt ze ons vakblad, “begint met het vermogen te omringen met verwondering, en het geven van plaatsbesef.” Beiroet heeft gevormd hoe ze naar de wereld kijkt. “Ik groeide op in een door oorlog getekende stad. Maar ook omringd door een uitzonderlijke liefde en diversiteit van culturen, geschiedenissen en landschappen. Wat ik me herinner is niet alleen verwoesting, ook de levenskracht desondanks dóór te gaan. Je zag er beschadigde gebouwen, verlaten plekken waar de natuur weer groeide, en mensen die verder gingen met hun dagelijks leven. Dat naast elkaar bestaan van kwetsbaarheid en levenskracht is me bijgebleven”.

Ontploffing 
Stone Garden, haar flatgebouw in Beiroet, staat vlakbij de industriële haven waar zomer 2020 een daverende ontploffing was, in een loods waar 2750 ton ammoniumnitraat (kunstmest) lag opgeslagen. De explosie deed Beiroet op de grondvesten schudden. Meer dan tweehonderd doden, duizenden gewonden, honderdduizenden huizen beschadigd. De ruiten waren wel gebroken, maar Lina Ghotmehs net opgeleverde woontoren was blijven staan. Christelle Harrouk, hoofdredacteur van architectuurblad ArchDaily, zegt dat Stone Garden er dan ook op is gemaakt aardbevingen te weerstaan. “Lina had gekeken naar de locatie, de geschiedenis, naar wat er gebeurde in Beiroet. Het gebouw zelf belichaamt weerstandsvermogen. Ze is ten slotte Libanees!” [BBC Arts in Motion, 2026].

Lina Ghotmeh werd in 1980 in Beiroet geboren. Haar moeder had een architectuuropleiding gevolgd, haar vader was engineer. Als kind tekende ze onophoudelijk. In 2003 haalde de jonge Libanese haar Bachelor Architectuur aan de American University of Beirut. Ze won een prijs en een beurs en ging naar Parijs voor een stage bij Jean Nouvel, de befaamde architect door wie ze werd betrokken bij een project in Qatar. Na haar studie keerde Lina Ghotmeh terug naar Parijs om door te werken bij Jean Nouvel, en daarna in Londen bij Norman Foster. De grote namen van Europa. Maar, zegt ze, één specifieke school of goeroe heeft ze nooit willen volgen. “Ik ben meer geïnteresseerd in het bewegen tussen disciplines. Archeologie, wetenschap, kunst, natuur en architectuur, en dan kijken wat uit de ontmoeting kan voortkomen”.
In 2005 won Lina Ghotmeh een anonieme ontwerp-competitie voor het nationale museum van Estland, samen met de in Tel Aviv geboren Dan Dorell (1973) die ook werkte voor Jean Nouvel, en de Japanse architect Tsuyoshi Tane (1979). Dit trio vormde in 2006 het bureau DGT, Dorell Ghotmeh Tane in Parijs. In de Franse hoofdstad haalde Ghotmeh vervolgens een Master aan de Ecole Spéciale d’Architecture. Ze zou ook les gaan geven op dit instituut.

Internationaal gevestigd 
Met het Nationale Museum van Estland (2016) was Lina Ghotmehs naam internationaal gevestigd. Nogal een project, dat tien jaar nam om voltooid te worden. De geschiedenis in het land lag gevoelig. Estland was tot 1991 onder Russisch bewind. Een eeuw eerder was in het land het besef gegroeid van eigen cultuur en identiteit. Maar Estland verloor de zelfstandigheid, en leed grote verliezen tijdens de Tweede Wereldoorlog: een kwart van de bevolking kwam om. Nadat het land in 1991 weer onafhankelijk werd, en in 2004 lid van de Europese Unie, was de behoefte aan een museum over eigen cultuur groot. Er moesten 140.000 objecten worden gehuisvest. Lina Ghotmeh en haar partners bouwden het museum op een voormalige Sovjet-vliegbasis. “Een zwaar beladen en ruimtelijk unieke plek”, zegt Ghotmehs bureau. Het nationale museum staat in het verlengde van het vliegveld, met een dak dat zich omhoog richt en uitstrekt naar ‘oneindige ruimte’. Het werd in 2016 bekroond met de grote AFEX prijs voor Franse architectuur in het buitenland, en in 2017 genomineerd voor de Mies van der Rohe-prijs. Er was controverse, door een museum juist op díe plek te plaatsen. Maar Lina Ghotmeh was ook hier bezig met de vraag hoe er met pijnlijke geschiedenis om moet worden gegaan, en of er een kans is tot helen. “We onderschatten hoezeer architectuur ons welzijn beïnvloedt. Ik denk dat er te weinig architectuur is. We hebben dringend plekken nodig die vrede geven en positiviteit. Die hebben een eigen aanwezigheid en een eigen geest”. [BBC Arts in Motion, 2026]. Tegen vakblad DVK zegt Lina Ghotmeh: “Architectuur gaat niet alleen om het object. Het schept bestaansvoorwaarden.”

Te jong? 
Ze was 26 jaar toen ze de opdracht voor het Estonian National Museum in Estland binnenhaalde. Daar wees ze bescheiden op toen voor de renovatie van het British Museum in Londen de vraag opkwam of Lina Gothmeh -nu midden veertig – relatief misschien niet wat jong was voor een dergelijk omvangrijk en complex project. Toen directeur Nicholas Cullinan daar echt over nadacht besefte hij hoe uitzonderlijk het was: dat ze op die leeftijd al was vertrokken bij een gerespecteerd architect als Jean Nouvel, en het Estlandse museum was gaan bouwen. “Kind of exceptional”.
Zelf heeft ze over die onverschrokkenheid gezegd dat dat komt door haar Libanees-zijn. “Ik dacht nooit dat ik bang mocht zijn”, citeerde Times deze zomer. Het tijdschrift zette Lina Ghotmeh vorig jaar ook al op de prestigieuze Time100 Next-lijst van de honderd invloedrijkste ‘rising stars’. Tussen internationale influencers op ander terrein, en op voorspraak van de zelf ook groot geworden Deense architect Bjarke Ingels. Die zei: “Als ik naar haar werk kijk, zie ik eenvoud in combinatie met eigenzinnige durf, en eerbied voor traditie met een hedendaagse draai”. De directeur van het British Museum ziet poëzie in haar werk, “en iets ongelooflijk humaans”. En de BBC concludeert over Ghotmeh: “Ze heeft een heel duidelijke esthetiek, een heel duidelijke filosofie. Het interessante is, dat ze dat afstemt op context en locatie. Dat is wat grote architecten doen. Die verbinden punten die anderen gewoon niet zien”.

Info:
linaghotmeh.com